Een gietharstransformator heeft geen oliemonster, geen droger en geen opvangbak nodig, maar onderhoudsvrij is hij niet. Plan minstens één keer per jaar een visuele inspectie met reiniging, in hetzelfde bezoek thermografie onder belasting, en elke drie tot vijf jaar een volledige spanningsloze reiniging met natrekken van de aansluitingen. Stof en vocht maken deze eenheden kapot, en allebei zijn ze volledig te voorkomen.
Waarom stof de grootste vijand is
De epoxyhars om de wikkelingen is een goede isolator zolang er niets geleidends op neerslaat. Een stoflaag houdt vocht vast, en een vochtige aanslag geeft kruipstromen een pad om te volgen, van fase naar fase of van fase naar aarde. Dezelfde laag isoleert de hars bovendien thermisch, waardoor de wikkeling bij dezelfde belasting warmer draait en sneller veroudert.
Reinig met droge perslucht op lage druk of met een industriële stofzuiger, van boven naar beneden en tot in de koelkanalen tussen de spoelen. Gebruik geen oplosmiddelen die epoxy aantasten, en spuit een warme eenheid nooit af: de thermische schok en het ingesloten vocht richten meer schade aan dan het vuil deed.
De jaarlijkse routine
Het meeste hiervan doe je in een uur, en het meeste is kijken in plaats van meten. Je zoekt naar de verandering ten opzichte van vorig jaar, dus fotografeer wat je aantreft.
- Visuele controle van de harsoppervlakken op scheuren, craquelé, verkleuring en kruipsporen bij de spoeleinden.
- Thermografie onder belasting op HS- en LS-aansluitingen, aftakbruggen en kernklemmen; vergelijk de drie fasen en noteer de overtemperatuur.
- Ventilatie: werking en richting van de ventilatoren, vrije in- en uitlaatroosters, filters, en een kast waar niets tegenaan is gezet.
- Temperatuurbewaking: controleer de PT100-voelers in de laagspanningswikkelingen en of de alarm- en uitschakelwaarden bij de isolatieklasse passen.
- Netheid: niets opgeslagen in de kast, geen open kabelinvoeren, geen toegang voor knaagdieren of vogels.
Bij isolatieklasse F liggen de gebruikelijke waarden rond 140 graden C alarm en 150 graden C uitschakeling, maar neem de waarden altijd over van het typeplaatje van de fabrikant en niet uit een algemene tabel.
Wat je spanningsloos meet
Meet bij de grotere beurt de isolatieweerstand wikkeling-aarde en wikkeling-wikkeling; verwacht waarden in het gigaohmbereik. Een tegenvallende waarde bij een droge transformator betekent vrijwel altijd vocht en stof op de oppervlakken en geen defecte isolatie, en herstelt zich meestal na reinigen en drogen. Voeg overzetverhouding en wikkelweerstand toe zodat je dezelfde vergelijkingsset hebt als bij de inbedrijfstelling, en trek alle aansluitingen na afkoelen na op de fabriekswaarden.
Vermoed je partiële ontlading, dan is een PD-meting het doorslaggevende bewijs, maar die vraagt om specialistische apparatuur en interpretatie. IEC 60076-11 eist in de fabriek maximaal 10 pC; een veldresultaat dat daar ruim boven ligt bij een eenheid in bedrijf is een reden om een ingreep te plannen in plaats van te blijven kijken.
Na langdurige stilstand
Een droge transformator die in een vochtige of onverwarmde ruimte heeft gestaan, neemt aan het oppervlak vocht op, en hem nat inschakelen is een reëel risico. Droog hem eerst met de stilstandverwarming of door warme lucht rond te blazen, en meet de isolatieweerstand opnieuw tot de waarde enkele uren stabiel blijft voordat je inschakelt.
De eerlijke afweging is dat giethars goedkoper te onderhouden is, niet gratis. Je bespaart het olieprogramma, de opvangbak en de brandcompartimentering, en betaalt daarvoor met een hogere aanschafprijs, minder overbelastingsreserve en een echte afhankelijkheid van schone, bewegende lucht. Reken op ongeveer één inspectiedag per eenheid per jaar en dan doet de bouwvorm precies wat hij belooft.
