Het echte verschil zit in het isolatie- en koelmedium, en al het andere volgt daaruit. Een oliegevulde transformator staat in een ketel met minerale olie of ester; een droge transformator heeft in epoxyhars gegoten wikkelingen of luchtgeïsoleerde spoelen en wordt door lucht gekoeld. Die ene keuze bepaalt rendement, brandgedrag, gewicht, installatiekosten en onderhoud.
Rendement en verliezen
Oliegevulde eenheden hebben doorgaans lagere verliezen dan gietharstransformatoren van hetzelfde vermogen, omdat olie warmte effectiever afvoert dan lucht en een compactere wikkeling met lagere weerstand toelaat. Beide technieken moeten voldoen aan EU EcoDesign Tier 2, maar de oliegevulde uitvoering haalt dat meestal met minder kern- en geleidermateriaal.
Over dertig jaar telt dat verschil op. Bij een continu onder spanning staande eenheid van 1.000 kVA is een paar honderd watt extra nullastverlies in de orde van honderd megawattuur over de levensduur van het bedrijfsmiddel. Neem verliezen mee in de vergelijking, niet alleen de aanschafprijs.
Brand, milieu en waar je mag opstellen
Dit is meestal de doorslaggevende factor. Gietharstransformatoren zijn zelfdovend en dragen een brandgedragsklasse — F1 in het gangbare Europese schema — waardoor ze zonder aparte brandcompartimentering en zonder olieopvangbak in gebouwen, kelders, op verdiepingen en in tunnels kunnen staan.
Oliegevulde eenheden bevatten een brandbare vloeistof en hebben daarom een opvangbak nodig die op het volledige olievolume is berekend, plus een buitenopstelling of een brandwerende ruimte. Estervloeistoffen brengen het brandpunt boven 300 graden Celsius en verlichten die eisen aanzienlijk, zonder zo ver te gaan als een droge uitvoering.
Afmeting, gewicht en logistiek op locatie
Bij hetzelfde vermogen is een gietharseenheid meestal lichter, maar niet per se kleiner in grondvlak — lucht vraagt grotere afstanden dan olie, en de beschermkast neemt extra volume in. Oliegevulde eenheden zijn zwaarder door de vloeistof en de ketel, wat uitmaakt voor kraanbereik en vloerbelasting in een gebouw.
Droge transformatoren hebben bovendien echte ventilatie nodig. Een gesloten ruimte zonder voldoende luchtverversing dwingt een gietharstransformator snel tot derating, terwijl een hermetisch gesloten oliegevulde eenheid een slecht geventileerde ruimte veel beter verdraagt.
Onderhoud en verwachte levensduur
- Oliegevuld: periodiek bemonsteren op doorslagspanning en opgeloste gassen; pakkingen en droger controleren; de olie kan worden geregenereerd. Hermetisch gesloten uitvoeringen vragen zeer weinig routineaandacht.
- Droog: geen vloeistof te beheren, maar de wikkelingen moeten schoon en droog blijven, want stof en vocht tasten de kruipwegen aan. De reinigingsintervallen hangen volledig van de omgeving af.
- Beide: aanhoudende overbelasting en thermische wisselbelasting verkorten in beide technieken daadwerkelijk de levensduur.
Als vuistregel: kies giethars wanneer de transformator binnen in een gebouw moet staan, dicht bij mensen, of waar een olielekkage onacceptabel is — en accepteer de hogere aanschafprijs en iets hogere verliezen. Kies oliegevuld waar je een buitenopstelling of een geschikte ruimte hebt en de laagste verliezen en de laagste kosten per kVA wilt. Zit de beperking in het brandrisico en niet in de olie zelf, dan is een estergevulde eenheid vaak de betere tussenweg — en de moeite waard om te laten offreren voordat je olie afschrijft.
